Przypominajki

A B C D E F G H I J K L Ł M N O P R S T U W Z Ź Ż

A

Alegoria – środek stylistyczny (znak, tekst, obraz), który ma – w odróżnieniu od symbolu – jedno znaczenie dosłowne oraz jedno przenośne, raz ustanowione i konwencjonalne, np. kobieta z przepaską na oczach, wagą i mieczem to sprawiedliwość, lis – chytrość, gołąb – pokój.

Anafora – celowe powtórzenie tego samego zwrotu lub słowa na początku wypowiedzi lub jej kolejnych fragmentów, np. w wierszu Danuty Wawiłow:

„Szybko, zbudź się, szybko, wstawaj.

Szybko, szybko, stygnie kawa!

Szybko, zęby myj i ręce! (…)”.

Antonim – wyraz przeciwstawny, np. czarny i biały.

Antropomorfizacja – nadawanie zwierzętom, roślinom i przedmiotom cech ludzkich.

Antyk (chronologia) 753 r. p.n.e. – założenie Rzymu, VIII w. p.n.e. – wiek epiki (Homer), VII – VI w. p.n.e. – wiek liryki (Ezop, Safona), V – wiek dramatu (Ajschylos, Sofokles, Eurypides).

Antysemityzm– postawa wyrażająca uprzedzenie, niechęć, z powodów religijnych, gospodarczych lub politycznych, do osób pochodzenia żydowskiego, postrzeganych jako grupa religijna, etniczna lub rasowa. Słowo „antysemityzm” używane jest wyłącznie jako określenie wrogości do Żydów, a nie wszystkich Semitów (ludów Bliskiego Wschodu). Jako pierwszy nazwy „antysemityzm” użył niemiecki dziennikarz Wilhelm Marr w 1879 r.

Aojda – w starożytnej Grecji nadworny lub wędrowny śpiewak, który w tworzonych przez siebie pieśniach opiewał czyny bogów i herosów. Pieśni najczęściej wykonywał przy akompaniamencie instrumentu.

Apostrofa – bezpośredni zwrot do człowieka (np. czytelnika), bóstwa, przedmiotu, idei, wydarzenia – często w podniosłym stylu, np. początek fraszki Jana Kochanowskiego „Do gór i lasów”: „Wysokie góry i odziane lasy!”.

Archaizm – wyraz przestarzały, który wyszedł z użycia, np. frasować – martwić się, wszędy – wszędzie.

Asceza – 1. charakterystyczna dla średniowiecza postawa, polegająca na wyrzeczeniu się radości życia, w celu uzyskania zbawienia w niebie, 2. surowy tryb życia bez przyjemności i wygód, wstrzemięźliwość.

B

Bajka – krótki, wierszowany (z wyjątkiem utworów Ezopa), synkretyczny gatunek literacki, zawierający morał. Jego bohaterami mogą być ludzie, ale także zwierzęta, przedmioty i zjawiska, które uosabiają (= są alegoriami) typy ludzkie lub cechy charakteru (przykłady bajek tutaj).

Baśń – gatunek epicki, zazwyczaj niedługi, nawiązujący do folkloru lub ludowych mądrości. Cechują ją: elementy fantastyki, obecność cudów, sił i istot nadprzyrodzonych, nieokreślony czas i miejsce akcji.

Biblia (z gr. biblion, czyli „zwój”, „księga”) – zbiór ksiąg spisanych po hebrajsku, aramejsku i grecku uznawanych za święte przez żydów oraz chrześcijan.

Księgi Sarego Testamentu zostały spisane między XI (niektórzy badacze twierdzą, że XIV) a II/I w. p.n.e., Nowego Testamentu – w I w.n.e. Ich liczbę szacuje się na: ST – od 39 (żydzi, protestanci) przez 46 (katolicy) do 49 (prawosławni), NT – 27 ksiąg.

Biblia pauperum (łac. biblia ubogich) – określenie powszechnie stosowane do średniowiecznych ksiąg ilustrowanych, malowideł ściennych, rzeźb, tablic, które miały przekazywać wiedzę religijną nieznającym pisma.

Testament – „przymierze” między człowiekiem a Bogiem. Jego widzialnym znakiem jest Biblia.

Autorzy biblijni:

1. Jahwistyczni – zwykle nazywają Boga Jahwe, opisują go jako sprawiedliwego, lecz surowego (wręcz okrutnego) króla, sędziego i ojca.

2. Kapłańscy – opisują Boga jako dalekiego od ludzi, skupionego na egzekwowaniu przepisów i rytuałów.

3. Elohistyczni – zwykle nazywają Boga Elohim, opisują go jako dialogującego i miłującego.

Błędy językowe:

STYLISTYCZNE: pomieszanie stylów, eufonia, tautologia.

Eufonia – powtarzanie tych samych głosek (np. Lolek lubi leżeć na plaży).

Tautologia – powtarzanie wyrazów o tym samym znaczeniu (np. tylko i wyłącznie, geneza i pochodzenie).

GRAMATYCZNE: błędne końcówki, składnia (np. bronić ojczyznę, urodzić się w Białorusi) lub szyk (np. przymiotnik za rzeczownikiem, przyimki na początku lub końcu zdania, źle użyte imiesłowy).

LEKSYKALNE: użycie wyrazu w złym znaczeniu, źle utworzony wyraz, kontaminacje, pleonazmy.

Kontaminacja – wymieszanie dwóch związków frazeologicznych (np. tantalowa praca, spojrzenie furii).

Pleonazm – „masło maślane”, niepoprawne wyrażenie, w którym jedna część wypowiedzi zawiera te same treści, które występują w drugiej, (np. kontynuować dalej, spadać w dół, cofać się do tyłu).

FONETYCZNE: niepoprawna wymowa.

C

Carpe diem (łac. dosłownie – „chwytaj dzień”) – sentencja pochodząca z poezji Horacego: „Chwytaj dzień, bo przecież nikt się nie dowie, jaką nam przyszłość zgotują bogowie…”. Odwołuje się ona do filozofii Epikura, w którym teraźniejszość jest ważniejsza od przyszłości.

Chansons de geste (ze starofrancuskiego „pieśni o czynie”) – powstałe między XI a XIII wiekiem średniowieczne poematy rycerskie opiewające przygody (czyny) legendarnych bohaterów. Początkowo przekazywano je ustnie, a od około XII wieku zapisywano.

Charakterystyka (egzaminacyjne kryteria oceny): a. zgodność z tematem, b. przedstawienie postaci (min. 4 informacje), c. opis wyglądu zewnętrznego (sposobu mówienia, poruszania się), d. opisanie cech charakteru (usposobienia, umysłowości), e. uzasadnienie co najmniej czterech cech charakteru (ew. przywołanie przykładów z tekstu), f. zredagowanie oceny postaci (wnioski, opinie, refleksje), g. użycie epitetów, porównania i jednego związku frazeologicznego ORAZ trójdzielność, spójność, logika (niepowtarzanie treści).

D

Danse macabrealegoria śmierci w sztuce i literaturze, z którą „zatańczyć” musiał będzie każdy, korowód ludzi w różnym wieku i z różnych stanów prowadzonych przez śmierć. Przedstawia on zazwyczaj trupy w stanie rozkładu toczone przez robactwo lub szkielety – najpierw tańczą wspólnie, później krąg rozpada się na pary. Wiele ciekawych przykładów znajdziecie w Wikimediach pod hasłem „taniec śmierci”, np. tutaj.

Znaczenia: 1. przypomnienie memento mori nieuchronności przemijania – przed śmiercią nie umknie nikt, wszyscy są wobec niej równi, 2. zaakcentowanie nędzy i marności śmiertelnego ciała (worka dla duszy) wobec wiecznej duszy – zostanie ono stoczone przez robaki, 3. samotność wobec umierania – najpierw wszyscy tańczą razem, lecz później każdy sam tańczy w parze ze śmiercią. 

Dramat – rodzaj literacki. Gatunki do niego należące posiadają: dialog, osoby dialogujące, didaskalia (uwagi odautorskie na marginesie tekstu), apart (monolog na boku, „głośne myślenie” bohatera).

E

Epifora – celowe powtórzenie tego samego zwrotu lub słowa na końcu wypowiedzi lub jej kolejnych fragmentów, np. we fragmencie Biblii: „Gdy byłem dzieckiem, mówiłem jak dziecko, czułem jak dziecko, myślałem jak dziecko (1 Kor 13:11)”.

Epika – rodzaj literacki. Gatunki do niego należące posiadają: fabułę, akcję, wątki (akcja osnuta wokół jednego bohatera) i epizody.

Epitet – określenie, zazwyczaj rzeczownika, np. szary słoń.

Epoki historycznoliterackie – Starożytność (Antyk i Biblia) – do V w. n.e., Średniowiecze – V – XV w., Renesans – XVI w., Barok – XVII w., Oświecenie – XVIII w., Romantyzm – 1. połowa XIX w., Pozytywizm – 2. połowa XIX w., Młoda Polska – XIX/XX w., XX-lecie Międzywojenne – 1918-39, literatura po 1945 roku.

Epos grecki/epopeja (np. „Iliada”, „Odyseja”) – rozbudowany (eposy są długaśne) gatunek synkretyczny, czyli łączący w sobie cechy epiki (narrator i fabuła) oraz liryki (budowa: wiersz, rymy, rytm). Ukazuje życie bogów, herosów i bohaterów na tle ważnych wydarzeń historycznych. Rozgrywa się na dwóch planach: boskim i ludzkim.

Epos rycerski (np. „Pieśń o Rolandzie”) – średniowieczny utwór ukazujący dzieje życia legendarnych rycerzy na tle wydarzeń przełomowych dla danego narodu.

Eufemizm – wyraz lub zwrot zastępujący inne wyrażenia, m.in. z powodu ich drastyczności lub  dosadności, łagodzący wymowę danego stwierdzenia, np. puszysty zamiast gruby, jesień życia zamiast starość, mijać się z prawdą zamiast kłamać, tam gdzie król piechotą chadza lub ustronne miejsce zamiast ubikacja.

Ezop – grecki bajkopisarz, żyjący (prawdopodobnie) w VI w. p.n.e. Według tradycji był garbatym niewolnikiem.

F

Fantastyka: dziedzina literatury i sztuki polegająca na stworzeniu elementów rzeczywistości niezgodnych z naszymi wyobrażeniami o rzeczywistości. Niezgodność owa może dotyczyć: 1. czasu – wybiegania w przeszłość lub przyszłość, 2. miejsca – wydarzenia dzieją się w miejscach nieistniejących, 3. faktów historycznych, 4. rzeczywistości, np. w literaturze grozy/horrorze pojawiają się istoty spoza świata rzeczywistego.

Do fantastyki zaliczamy: 1. fantastykę naukową (science fiction), fantasy, literaturę grozy/horror.

Formularność stylu (np. u Homera) polega na używaniu gotowych formuł, określających rozmaite zjawiska i zdarzenia.

Funkcja ekspresywna języka – polega na wyrażaniu, poprzez wypowiedź, emocji i stanów wewnętrznych osoby mówiącej. Wykorzystuje środki językowe zdradzające uczucia mówiącego wobec tematu wypowiedzi lub wobec odbiorcy. Innymi istotnymi cechami takiej wypowiedzi są czasowniki w 1 osobie lp. oraz duża ilość zaimków osobowych, typu: mnie, mój, ja.

G

Gatunki synkretyczne – gatunki mieszające cechy dwóch rodzajów, np. epos Homera ma narratora i fabułę, ale napisany jest jak utwór liryczny – posiada rymy i rytm.

Graal (symbolika legendy) – tutaj.

H

Hiperbola – wyolbrzymienie lub przejaskrawienie cech przedmiotów, osób, zjawisk, np. wypłakanie morza łez, czekanie całą wieczność, powtarzanie milion razy lub opis Gargantuy Francoisa Rabelais’ego: „gębę miał bowiem sprawiedliwie pyzatą, pod nią zaś jak obszył osiemnaście podbródków”.

Homer – (od homeros – ślepy), aojda, autor „Iliady” i „Odysei”, żył w VIII w. p. n. e., pochodził ze Smyrny lub Chios. Film m.in. o Homerze tutaj. Musicie przewinąć pierwsze 3 minuty do aktu II.

Istnieją dwie teorie dotyczące powstania dzieł Homera: 1. pluralistyczna – ich fragmenty stworzyło wielu autorów, on je tylko uporządkował, 2. unitarystyczna – sam stworzył „Iliadę” i „Odyseję”.

Homonim – wyraz o identycznym brzmieniu z innym wyrazem, ale o odmiennym znaczeniu, np. zamek – budowla a zamek do drzwi.

I

Imiesłów to forma czasownika. Wszystkie imiesłowy dzielimy na przymiotnikowe i przysłówkowe. Przymiotnikowe dzielimy na czynne i bierne. Czynne mają końcówki: -ący, -ąca, -ące, np. czytający, czytająca, czytające. Bierne: -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, np. czytany, czytana, czytane. Przysłówkowe dzielimy na współczesne i uprzednie. Współczesne mają końcówkę: -ąc, np. czytając. Uprzednie: -łszy lub -wszy, np. przeczytawszy.

J

K

Koncept – wyszukany i oryginalny, mający na celu zaszokowanie czytelnia(czki) pomysł, na którym opiera się treść utworu literackiego, np. porównanie zakochanego do trupa. Często odwołuje się on do kontrastu: antytez, oksymoronów, np. „Ty jednak milczysz, a mój język kwili,/Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze”.

Księga Jonasza (interpretacja):

a. znaczenie imienia – Jonasz-gołąb

b. Niniwa – pogaństwo

c. podróż do Tarszisz – na Wschód

d. zstąpienia do wnętrza: ładowni statku, brzucha wieloryba; zejście do podziemii (brzucha matki) i ponowne narodziny; wynurzenie się symbolizuje ptak, który o świcie, wschodzie słońca wylatuje z paszczy wieloryba; Jonasz został rzucony na głębię, modli się z głębokości Szeolu, jest pogrążony w rozpaczy, rozpamiętuje własne winy, zagłębia się w ciemności swojej duszy, aby zrozumieć, metafora odosobnienia, duchowego doskonalenia, zmierzenia z własną niedoskonałością, grzechem

e. sen we wnętrzu – zejście w głąb podświadomości

f. 3 dni, 3 noce (Chrystus zmartwychwstaje z grobu) w brzuchu, 3 dni wędrówki do Niniwy; 3 liczba doskonała. Symbolizuje boskie trójce wielu wyznań: chrześcijańska – Bóg ojciec, Syn boży i Duch Święty; egipska – Ozyrys, Izyda, Horus, babilońska – Ea, Marduk, Gibil; hinduistyczna – Brahma-stwórca (Trimurti), Wisznu-życie, Siwa-śmierć; grecka – Zeus z potrójną błyskawicą, Pluton (Hades) z trzygłowym psem Cerberem, Posejdon z trójzębem, Mojry. Liczba ta oznacza także światło, słońce oraz ogień. Dzięki łączeniu w sobie cech pierwszych dwóch liczb trójka symbolizuje świadomość, harmonię, równowagę oraz rozwój i wzrost. Związki z liczbą trzy to: początek, środek i koniec; niebo, ziemia i piekło; wiara, nadzieja oraz miłość.

L

Liryka – rodzaj literacki. Gatunki do niego należące posiadają: podmiot liryczny (por. podmiot liryczny) oraz sytuację liryczną (por. sytuacja liryczna). Dzielimy ją na: 1. bezpośrednią (podmiot w 1. osobie), apelu (podmiot w 2. osobie), pośrednią (podmiot w 3. osobie).

M

Metafora (przenośnia) – środek stylistyczny polegający na tym, że dzięki nietypowemu zestawieniu wyrazy zyskują nowe, zaskakujące znaczenie.

N

Narrator – występuje w EPICE, osoba opowiadająca o wydarzeniach. Może występować w 1. lub 3. osobie, być wszechwiedzący lub mieć ograniczoną wiedzę. Narrator 1-osobowy ma ograniczoną wiedzę, jest subiektywny.  Narrator 3-osobowy jest wszechwiedzący i obiektywny.

Neologizm – wyraz nowy w danym języku, utworzony po to, aby nazwać nieznany wcześniej przedmiot, efekt, sytuację itp.

O

Ogłoszenie – musi zawierać następujące elementy: wydarzenie, organizatora, dokładny czas (dzień, miesiąc, rok, godzina), miejsce (przykład tutaj).

Oksymoron – celowe zestawienie wyrazów o przeciwstawnych znaczeniach, np. sucha woda, gorący lód, żywy trup. Cudownym przykładem użycia oksymoronów jest wierszyk rozpoczynający się od słów: „W słonecznym cieniu na miękkim kamieniu siedziała młoda staruszka”.

Onomatopeja – środek stylistyczny polegający na takim dobraniu wyrazów, aby naśladowały brzmieniem zjawisko lub dźwięk, np. duża część wiersza Juliana Tuwima „Lokomotywa” czy psie hau-hau. W języku polskim na onomatopejach opiera się wiele wyrazów, np. szumieć, buczeć.

Opis cech zewnętrznych (wygląd) – przydatne słownictwo:

Twarz: okrągła, trójkątna, kwadratowa, w kształcie serca, pociągła, kanciasta, ogorzała, nalana, obrzęknięta, rumiana, blada, pryszczata, symetryczna, jajowata, blada, ogolona, zarośnięta, pucołowata, chuda, pulchna, brodata, wąsata, drobna, szeroka.

Skóra [cera]: oliwkowa, śniada, gładka jak u dziecka, alabastrowa, ziemista, piegowata, opalona, pomarszczona, jedwabista, sucha/wysuszona, tłusta, mieszana.

Oczy: zapadnięte, puste, martwe, duże, małe, skośne, okrągłe, migdałowate, wodniste, wyłupiaste, paciorkowate, zezowate, z kurzymi łapkami, podkrążone.

Brwi: krzaczaste, zrośnięte, grube, cienkie.

Nos: orli, rzymski, długi, krótki, wąski, zadarty, perkaty, kartoflowaty, bulwiasty, płaski, spiczasty, krzywy, garbaty, zgrabny, haczykowaty.

Usta: wąskie, cienkie, grube, wypukłe, pełne, popękane, soczyste.

Zęby: końskie, krzywe, proste, białe, żółte.

Włosy: kręcone, proste, falowane, przerzedzone, sterczące, rzadkie, gęste, farbowane, srebrne, siwe, tłuste, wysuszone.

P

Parabola – gatunek literatury dydaktycznej (pouczającej), którego fabuła ma, oprócz realistycznego, znaczenie alegoryczne lub symboliczne i służy przekazaniu pewnej prawdy o świecie lub człowieku, np. „Władca much” W. Goldinga, „Podróże Guliwera” J. Swifta, bajki I. Krasickiego.

Paradoks – sformułowanie zbudowane na wewnętrznie sprzecznej myśli, np. zakochany w wierszu Jana A. Morsztyna porównany do trupa.

Peryfraza – omówienie, zastąpienie jednego wyrazu kilkoma innymi, np. kraj klonowego liścia = Kanada, stróż prawa = policjant.

Pieśń o Rolandzie – tekst tutaj, symbolika tutaj.

Podmiot liryczny – występuje w LIRYCE, mówi przeważnie o swoich osobistych uczuciach i wrażeniach, choć może być również rodzajem komentatora zdarzeń. Może występować w 1., 2. lub 3. osobie.

Porównanie – szary niczym/jak słoń.

Powieść historyczna – odmiana powieści, której powstanie datuje się na wiek XIX i za której twórcę uważa się Anglika Waltera Scotta, aczkolwiek korzeniami sięga ona starożytności („Iliada”) oraz średniowiecza (romanse rycerskie). Akcja umieszczona jest w minionych czasach – wskazują na to opisy obyczajów epoki oraz stylizacja i archaizacja języka, zaś fabuła rozgrywa się na dwóch płaszczyznach – historii i fikcji.

Proteusz – syn Posejdona, który potrafił zmieniać kształt, np. przybierał postać tygrysa, smoka, ognia, wody, skały. Ten, kto go przytrzymał, otrzymywał przepowiednię.

Przerzutnia – przerzucenie zakończenia zdania lub zawartej w nim myśli do następnego wersu, np. początek fraszki Jana Kochanowskiego „Do gór i lasów”:

„Wysokie góry i odziane lasy!
Jako rad na was patrzę, a swe czasy
Młodsze wspominam„.

Pytanie retoryczne – pytanie, na które nie oczekujemy odpowiedzi, np. Czy ty w ogóle myślisz?

R

Reifikacja – nadawanie ludziom, zwierzętom i roślinom cech przedmiotów.

Reinterpretacja – powtórny komentarz do czegoś, nowe odczytanie, ponowna interpretacja czegoś, np. nowe odczytanie treści – z punktu widzenia Penelopy i służących – „Odysei” przez Margaret Atwood.

Rycerz idealnytutaj.

Rym – systematyczne powtarzanie się głosek – zazwyczaj na końcu wersetu. Wyróżniamy następujące rodzaje: 1. dokładne i niedokładne, 2. męskie (jednosylabowe: kot – płot) i żeńskie (co najmniej dwusylabowe: charakteryzacja – aglomeracja), 3. parzyste (aabbcc), okalające (abba) i krzyżowe (abab).

Rytuał przejścia: obrzęd, który służy do zaznaczenia przełomowych okresów w życiu jednostki, związanych z przechodzeniem z jednej fazy życia do kolejnej, np. chrzest, bar micwa, matura, „słodka szesnastka”.

S

Sinusoida historycznoliteracka– historyk literatury Julian Krzyżanowski stworzył tzw. sinusoidę, która pokazuje, w jaki sposób epoki następują po sobie. Twierdził on, że co druga epoka cechuje się podobnymi przekonaniami, ideami, a zatem w jednym rzędzie stoją tzw. epoki racjonalne (liczy się dla nich rozum): Antyk – Renesans – Oświecenie – Pozytywizm – XX-lecie Międzywojenne w drugim rzędzie stoją tzw. epoki irracjonalne (liczą się dla nich wiara i uczucia): Biblia – Średniowiecze – Barok – Romantyzm – Młoda Polska. Więcej tutaj.

Streszczenie: 1. ma wstęp, rozwiniecie i zakończenie, 2. powinno uwzględniać chronologię wydarzeń streszczanego tekstu oraz być podzielone na spójne, sensowne akapity, stanowiące odrębne całości, 3. treści zawarte w akapitach muszą być logicznie ze sobą powiązane, 4. tytuły, spacje, odstępy między liniami, pogrubienie czcionki ułatwiają zapamiętanie tekstu.

Sybilla – postać wywodząca się z mitologii greckiej. Przepowiadała przyszłość.

Symbol – środek stylistyczny (znak, tekst, obraz), który ma – w odróżnieniu od alegorii – nieskończoną ilość znaczeń ukrytych.

Synekdocha – środek stylistyczny, w którym część wyraża całość, np. „Oddział liczył sześć głów”. „Głowa” = cały człowiek.

Synonim – wyraz lub wyrażenie bliskoznaczne, np. bogaty, zamożny, majętny, opływający w pieniądze.

Synkretyzm rodzajowy – w literaturze: połączenie ze sobą elementów liryki (wierszowana budowa) i epiki (narrator i fabuła), a niekiedy również dramatu (dialogi). Gatunki synkretyczne to m.in. epos (epopeja), bajka, satyra.

Średniówka – wewnętrzny podział w obrębie wersetu, słyszany podczas czytania jako pauza, odstęp, oddech. Występuje w utworach poetyckich, których wersy mają jednakową liczbę sylab – więcej niż osiem.

W wierszu 11-sylabowym występuje po 5 sylabie, w 13-sylabowym – po 7.

Święto głupcówtutaj.

T

Teatr grecki – tutaj.

Teocentryzm – postawa polegająca na uznaniu Boga za najwyższą wartość. Zgodnie z nią punktem odniesienia dla wszystkich innych wartości w każdym z aspektów życia publicznego i osobistego jest Bóg.

Topos – (z gr. tópos koinós miejsce wspólne) motyw/temat, zazwyczaj wywodzący się z Biblii bądź Starożytności, który powtarza się w literaturze i sztuce danej kultury/cywilizacji, np. topos wędrówki: „Odyseja” Homera”, „Przygody Sindbada Żeglarza”, „Przygody Gulliwera” J. Swifta, „W 80 dni dookoła świata” J. Verne’a.

Z

Zaproszenie – musi zawierać następujące elementy: adresata, nadawcę (organizatora), wydarzenie, dokładny czas (dzień, miesiąc, rok, godzina), miejsce (przykład tutaj).

Zoomorfizacja – nadawanie ludziom, roślinom i przedmiotom cech zwierząt.

Związki frazeologiczne wywodzące się z mitologii: 1. pilnować czegoś jak Cerber – czujnie i zajadle pilnować i bronić czegoś, 2. syzyfowa praca – , 3. koło Fortuny – Fortuna to bogini losu, koło się toczy, związek oznacza zatem, że raz jest się na górze, raz na dole, raz jest lepiej, a raz gorzej, los jest zmienny, 4. Ikarowe loty – śmiałe, lecz tragicznie kończące się plany, zamierzenia, 5. koń trojański – podstęp, 6. szata Dejaniry – coś niszczącego [czego trudno się pozbyć, Dejanira podarowała Herkulesowi szatę nasmarowaną krwią Nessosa, która przywarła do ciała i paliła ciało herosa], 7. mania – obsesja, obłęd [stan chorobowego podniecenia psychicznego i ruchowego ze wzmożonym dobrym samopoczuciem. W mitologii greckiej Mania to personifikacja wściekłości, również starorzymska bogini zmarłych, matka lub babka larów], 8. marsowe oblicze – ponure, wrogie, 9. męki Tantala – niemożność osiągnięcia tego, co jest w zasięgu ręki [za podanie do zjedzenia własnego syna Tantala wtrącono do Tartaru, postawiono w sadzawce, w której jak się chciał napić wysychała woda, nad nim wisiała gałąź z jabłkiem, a jak po nie sięgał gałąź odchylała się], 10. narcyzm, 11. znaleźć się pomiędzy Skyllą a Charybdą – między młotem i kowadłem, sytuacja bez wyjścia, 12. wpaść w furię – wściec się, 13. zachowywać się jak harpia, 14. odradzać się jak Feniks z popiołów, 15. sfinksowa zagadka, 16. syreni śpiew, 17. spojrzenie gorgony, 18. nić Ariadny – wskazówka, pomocna dłoń, 19. objęcia Morfeusza – zapaść w sen, zasnąć [Morfeusz, bóg marzeń sennych syn Hypnosa], 20. chimeryczny, 21. pod egidą – pod osłoną, godłem, znakiem, patronatem, opieką [według Homera tarcza Zeusa wykonana przez Hefajstosa, ozdobiona została pośrodku głową Gorgony, potrząsanie tą tarczą wzbudzało burzę i przerażenie. Później przedstawiano z egidą Atenę], 22. pięta Achillesa – słaby punkt, czułe miejsce, 23. poruszać się z gracją – z lekkością, wdziękiem, 24. puszka Pandory – przyczyna nieszczęść, 24. fama – puścić famę, czyli pogłoskę, plotkę, opinię (Fama – rzymska bogini, uosobienie pogłoski, odznaczająca się niezwykłą szybkością), 25. róg obfitości – symbol bogactwa, 26. stajnia Augiasza – bałagan, brud, nieporządek, 27. strzała Amora, być trafionym strzałą Amora – zakochać się, 28. ślepa sprawiedliwość – sprawiedliwość dla wszystkich taka sama [Temida – bogini prawa i sprawiedliwości, dobrych obyczajów i porządku – przedstawiana była z zawiązanymi oczami z wagą i mieczem], 28. węzeł gordyjski (rozciąć), 29. jabłko niezgody, oraz 30. ustalenie – dzięki nawiązaniu do mitu o Hydrze Lernejskiej – etymologii i znaczenia zwrotów: „plotka jest jak hydra”, „odrąbać plotce głowę”.

Związki frazeologiczne związane ze słowem rycerztutaj.